dlaczego dziecko się jąka

Niepłynność mowy, czyli dlaczego dziecko się jąka?

Jąkanie jest przypadłością występującą na całym świecie, we wszystkich grupach kulturowych, religijnych i społeczno-ekonomicznych. Przejawia się zaburzeniami płynności mowy w skutek mimowolnych skurczów mięśni narządów mownych. To bardzo złożone zjawisko, którego jednoznacznych przyczyn nie odkryto, chociaż wielu specjalistów próbowało. Można jedynie wymienić czynniki wpływających na jąkanie zarówno w jego początkowej fazie, jak i w dalszym przebiegu tej przypadłości. U każdego dziecka z niepłynnością mowy występuje indywidualna kombinacja tych czynników, które warunkują to, dlaczego dziecko się jąka.

Komunikowanie się z innymi ludźmi to jedna z najważniejszych potrzeb psychicznych każdego człowieka. Język z kolei jest źródłem myśli, a jego opanowanie pozwala zorganizować percepcję i pamięć, opanować bardziej wyrafinowane formy odzwierciedlania siebie w świecie zewnętrznym, daje możliwość poznania siebie samego oraz otaczającej rzeczywistości, warunkuje zdolności dedukcyjne i intelektualne. Mowa odgrywa zatem niezwykle ważną rolę w prawidłowym rozwoju dziecka. Kłopoty z jej płynnością bardzo często stanowią ogromną przeszkodę w prawidłowym funkcjonowaniu, zarówno w najbliższym środowisku, którym jest rodzina, jak i w grupie rówieśniczej.

Mówienie płynne charakteryzuje się odpowiednim tempem i rytmem wypowiedzi, a także swobodnym przechodzeniem od jednej myśli do drugiej, od jednego wyrazu do drugiego, od zdania do zdania. Mowa jąkających się jest natomiast zaburzona pod tym aspektem, jest niewyraźna, monotonna i cicha. Podczas wypowiadania się mogą występować także współruchy (tiki, wzmożona gestykulacja, kołysanie się, tupanie nogą, wysuwanie języka itp.), które wyzwalają mowę. U niektórych osób dorosłych oraz u wielu dzieci, takie objawy występują szczególnie w stanach zdenerwowania lub zmęczenia.

Cechy charakterystyczne jąkania

Mimo iż natężenie i typy jąkania różnią się w indywidualnych przypadkach, to niektóre cechy są im wspólne:

  • powtarzanie głosek (np. a – a – a);
  • powtarzanie sylab (np. ma – ma – mama, przy – przy – przyszedłem, tu – tu – tutaj);
  • powtarzanie całych wyrazów (np. ja ja ja potem byłem; Ala Ala Ala ma kota);
  • powtarzanie całych fraz (np. Ola ma, Ola ma, Ola ma kota);
  • przedłużanie głoski (dźwięku) (np. mmmmama, wwwwwychodzę);
  • blokowanie dźwięku — mimo gotowości, żadem dźwięk nie chce się pojawić;
  • napięcie mięśni twarzy — wokół oczu, nosa, warg i szyi;
  • zakłócenia oddychania;
  • zbyt szybkie mówienie;
  • zbyt wolne mówienie;
  • nierytmiczne mówienie.

Zjawiska te mogą występować samodzielnie lub łącznie.

Dziecko, aby zminimalizować lub ukryć swój problem, najczęściej:

  • unika wypowiadania pewnych słów lub je zmienia – może też powiedzieć: Zapomniałem; Zapomniałem, co chciałem powiedzieć; Nie ważne; może też podmienić brakujące słowo na inne w momencie, gdy zaczyna się jąkać, np. W sobotę bawiłem się z K – K – K … Jankiem;
  • unika kłopotliwych, stresujących sytuacji – nie bawi się z rówieśnikami, nie odpowiada w szkole, nie robi zakupów.

Niekiedy dziecko tak dobrze stosuje obraną strategię, iż sprawia wrażenie, jakby mówiło płynnie. Gorzej to wygląda, kiedy wycofuje się przed światem i zamyka w sobie. Świadomość problemów z płynnością mowy bardzo często wyzwala lęk przed mówieniem, tzw. logofobię.

portrait-317041 1280

Dlaczego dziecko się jąka — czynniki warunkujące

Najczęściej stwierdza się, iż jąkanie wiąże się z kilkoma czynnikami. Zalicza się do nich m.in:

  • uwarunkowania genetyczne;
  • opóźniony rozwój mowy;
  • zaburzenia emocjonalne (lek, frustrację);
  • stres;
  • traumatyczne przeżycia;
  • zbyt dużą koncentrację rodziców na niepłynności mowy dziecka i nakłanianie go do mówienia;
  • naśladownictwo (błędne wzorce);
  • przestawianie dzieci z lewej ręki na prawą (w przypadku leworęcznych).

Dla większości jąkających się wada ta jest źródłem stałych przykrości i ciężkich przeżyć. Dlatego jąkanie wiąże się także ze zjawiskami emocjonalnymi. Niepłynność mowy stanowi przeszkodę w nawiązywaniu kontaktów dziecka z rówieśnikami, a tym samym obniża jakość jego życia na długie lata. Odpowiednie wsparcie rodziny, wyrozumiałość i budowanie więzi oraz poczucia bezpieczeństwa wiele mogą pomóc, ale tylko jeśli dołączy do tego odpowiednia terapia — logopedyczna i psychologiczna. Przede wszystkim należy wykonywać z dzieckiem ćwiczenia oddechowe (na wydłużenie fazy wydechu) oraz ćwiczenia relaksacyjne. Wsparcie rodziców i ich zaangażowanie w codzienne ćwiczenia to recepta na szybszy sukces.

 


Literatura:

  1.  D. Kamińska, Wspomaganie płynności mowy dziecka, Kraków 2010.
  2.  E. Kelman, A. Nicholas, Praktyczna interwencja w jąkaniu wczesnodziecięcym, Gdańsk 2013.

Post Author: Maryla Błońska

Logopeda i terapeuta, doświadczony edytor, nauczycielka i matka dwóch skarbów; swoje zainteresowania skupia wokół językoznawstwa, poprawności językowej w mowie i piśmie, typografii, psychologii rozwojowej wieku wczesnodziecięcego, dysleksji, neuroedukacji oraz aktywnego rodzicielstwa bliskości i świadomego wychowywania dzieci. Poszukuje również metod wczesnego diagnozowania i zapobiegania zaburzeniom o podłożu dyslektycznym. Wybierając zabawy edukacyjne, analizuje je pod kątem frajdy sprawianej dziecku oraz sposobu oddziaływania na rozwój malucha. Wizytówka w sieci: www.ekoslowko.pl .

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *