rozwój mowy dziecka w pierwszym roku życia

Rozwój mowy dziecka w pierwszym roku życia

Każde dziecko przychodzi na świat ze zdolnością wydawania dźwięków, które pomagają mu w komunikacji z dorosłymi. Mowa to nie tylko wyrazy i poprawne konstruowanie zdań, ale także umiejętność rozróżniania i rozumienia komunikatów innych ludzi oraz porozumiewanie się za pomocą mimiki i gestów. Dziecko na początkowym etapie swojego życia powinno szybko pojąć, że dźwięk ma odpowiednią moc sprawczą i wywołuje określoną reakcję otoczenia. Dlatego typowy rozwój mowy dziecka w pierwszym roku życia przebiega w określony sposób.

Chociaż każdy rodzić z utęsknieniem wyczekuje chwili, w której jego maluch wypowie pierwsze słowo, to należy pamiętać, że umiejętności językowe są uwarunkowane genetycznie i środowiskowo. Dziecko posiada typowe dla siebie predyspozycje, które pozwalają mu pod wpływem czynników środowiska, w którym żyje, nabywać struktury systemowe. Trening mowy od najwcześniejszych chwil, dopasowany do potrzeb i momentu rozwojowego dziecka, jest niezwykle ważny dla prawidłowego rozwoju intelektualnego malucha.

U wszystkich dzieci na całym świecie rozwój mowy przebiega według tego samego schematu i zaczyna się zaraz po narodzinach, ale to od rodziców oraz otoczenia zależy, jakie będą rezultaty na jego poszczególnych etapach. Umiejętności językowe nabywane są bowiem wyłącznie w bezpośrednich relacjach z bliskimi.

W pierwszym roku życia maluch wydaje mnóstwo dźwięków, jak wesołe prychanie, mlaski, piski, zniecierpliwione mruczenie i rozdrażnione krzyki. W każdej kulturze brzmi to podobnie. Od 2-3 m.ż. do ok. 6 m.ż. trwa okres głużenia (inaczej też gruchania). Co ważne — nawet dziecko z niedosłuchem oraz głuche do tego momentu rozwija się podobnie, stopniowo jednak głużenie u nich zanika. Nieco później, ok. 4 m.ż., niemowlę zaczyna reagować na intonację, następnie pojawiają się próby naśladowania dźwięków zasłyszanych z otoczenia. Dzieci bawią się, powtarzając głoski i przekształcając je (nasze propozycje zabaw wspierających rozwój mowy). Jeśli maluch ma problemy ze słuchem, w tym okresie możliwe jest zaobserwowanie nasilonych sygnałów niepokojących.

Etapy rozwoju mowy w pierwszym roku życia

Wiek w miesiącach Umiejętności
2-3
  • różne rodzaje krzyku oraz płaczu
  • zadowolenie wyrażane radosnym piskiem
  • wokalizacja pierwszych samogłosek (a i e)
  • wydawanie dźwięków, które nie przypominają ludzkiej mowy (głużenie)
  • głoski gardłowe [eche], [ekche], [errhe]
  • wydawanie różnych dźwięków świadczących o sprawności i uruchamianiu narządów artykulacyjnych: sapnięcia, pomrukiwania, mlaśnięcia, kwilenie
4
  • krzyk z radości
  • doskonalenie repertuaru samogłosek
  • głoski gardłowe — etap gruchania
  • elementy wibracyjne rrrr
  • pojawienie się pierwszych spółgłosek (m, b, f, w, s)

6

  • czas zabaw wokalnych
  • powtarzanie (naśladowanie) sylab typowych dla języka rodziców
  • rytmiczne ciągi sylabowe z przedłużaniem dźwięków (da—da—da, pa—pa—pa)
  • gaworzenie (samonaśladowcze) — częstsze w samotności niż przy rodzicach

8

  • naśladowanie, powtarzanie oraz samodzielna wokalizacja sylab
  • rozumienie wypowiedzi o zabarwieniu emocjonalnym, np. nu nu, nu! lub brawo!
  • odkrywanie różnego natężenia dźwięków i gaworzenie szeptem

9

  • gest wskazywania palcem
  • kształtowanie się pola wspólnej uwagi oraz rozumienia intencji komunikacyjnych
  • zakończenie fazy przedjęzykowej
10
  • pierwsze słowa zbudowane z sylab otwartych (am — am)
  • nazywanie mamy i taty
  • rozumienie prostych słów (rzeczowników w mianowniku), rozróżnianie nazw z otoczenia
  • reagowanie na pytanie gdzie jest?
11
  • rozumienie poleceń Nie rusz! i Nie wolno!
12
  • rozumienie prostych poleceń, niektórych nazw osób, przedmiotów i czynności
  • uważne obserwowanie otoczenia
  • samodzielne wypowiadanie kilku wyrazów
  • inicjowanie interakcji z osobami z otoczenia
  • wyrazy dźwiękonaśladowcze
  • komunikowanie swoich odczuć i pragnień
  • powtarzanie sylab i słów wypowiadanych przez dorosłego

Pierwszy rok życia to okres dużych zmian w zdolnościach komunikacyjnych dziecka. Należy pamiętać, iż niemowlak znacznie więcej rozumie, niż potrafi powiedzieć. Czasami roczny maluch nie wypowiada słów, ale bacznie obserwuje to, co dzieje się dokoła i rewelacyjnie komunikuje swoje potrzeby. Takie dzieci często zaczynają mówić zdaniami w późniejszym okresie. Nie da się na tym etapie ustalić, czy jest to powód do niepokoju, chyba że objaw niemówienia nakłada się z innymi objawami.

Każdemu stadium rozwoju mowy towarzyszą odpowiednie etapy rozwoju fizycznego — fazie głużenia odpowiada umiejętność siadania, pierwszym wyrazom — pozycja pionowa. Po dwunastu miesiącach od urodzenia rozpoczyna się intensywny rozwój mowy zwany okresem wyrazu, w którym współistnieją procesy rozumienia i mówienia.

 

baby-74163 1280

 

 


Źródła:

Cieszyńska J., Korendo M., Wczesna interwencja terapeutyczna, Kraków: Wydawnictwo Edukacyjne, 2014.
Harwas-Napierała B., Trempała J., (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka, Warszawa: Naukowe PWN, 2006.
Nitsch C., Hüther G., Wspieranie rozwoju dziecka, Wydawnictwo Olesiejuk 2011.
Przetacznik-Gierowska M., Makiełło-Jarża G., Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, Warszawa: WSiP, 1992.

Post Author: Maryla Błońska

Logopeda i terapeuta, doświadczony edytor, nauczycielka i matka dwóch skarbów; swoje zainteresowania skupia wokół językoznawstwa, poprawności językowej w mowie i piśmie, typografii, psychologii rozwojowej wieku wczesnodziecięcego, dysleksji, neuroedukacji oraz aktywnego rodzicielstwa bliskości i świadomego wychowywania dzieci. Poszukuje również metod wczesnego diagnozowania i zapobiegania zaburzeniom o podłożu dyslektycznym. Wybierając zabawy edukacyjne, analizuje je pod kątem frajdy sprawianej dziecku oraz sposobu oddziaływania na rozwój malucha. Wizytówka w sieci: www.ekoslowko.pl .

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *