przygotowanie do czytania

Spółgłoski w nauce czytania

Dobre przygotowanie do czytania tradycyjną metodą fonemową wymaga sprawnej analizy i syntezy słuchowej mowy. Analiza to podział wyrazu na głoski. Synteza to składanie podawanych głosek w wyrazową całość. Rodzice wyjaśniają zazwyczaj swoim dzieciom różnicę pomiędzy samogłoską a spółgłoską, tłumacząc, że po wybrzmiewanych spółgłoskach wyraźnie słychać /y/, a więc: /fy/, /zy/,/my/, /szy/ zamiast /f/, /z/, /m/, /sz/. W ten sposób sami robią w dziecięcym świecie głosek bałagan. 

Uczą, że spółgłoska posiada pogłos „y”, a więc nie /sz – a – f – a/, a / szy – a- fy – a/.

W efekcie synteza, występująca w początkowej fazie nauki czytania będzie wyglądała tak: „szyyyyyaaaafyyyyaaaa”

Długa droga do tego, by przy odczycie pojawiła się „szafa”.

O wiele łatwiej byłoby dziecku posługiwać się spółgłoskami bez sztucznie przypisanego im „y”. Oczywiście z czasem dziecko nauczy się jakoś czytać i przy tak skomplikowanej analizie i syntezie, ale ślady popełnionych błędów być może odnajdziemy w pisaniu. Często się bowiem zdarza tak, że dzieci pisząc dany wyraz w wybranych spółgłoskach zawierają samogłoskę /y/. A więc w zeszycie pojawia się rba zamiast ryba albo dm tam gdzie powinny być dymy.

Profesor Bronisław Rocławski proponując metodę glottodydaktyki, wprowadził podział spółgłosek na trwałe i nietrwałe. Założył przy tym, że osoba ucząca dziecko czytać, będzie sama umiała wybrzmiewać poprawnie głoski w izolacji. Warto więc przed lustrem poćwiczyć tę sztukę, zwracając uwagę na to by układ artykulatorów pozostawał przez cały czas wybrzmiewnia niezmieniony. Na przykład cechą charakterystyczną głosek wargowo ? szczelinowych /f/ lub / w/ jest pojawienie się podczas ich wymawiania charakterystycznej szczeliny pomiędzy zębami i wargami (dolne przednie zęby leciutko stykają się z górną wargą). Przy czystym dźwięku ta szczelina jest obecna i co najważniejsze niezmienna, jeśli natomiast dodamy /y/ szczelina zniknie. To dowód na to, że wypowiadamy dwie następujące do sobie głoski (spółgłoskę /f/ lub /w/ oraz samogłoskę /y/).

Głoski trwałe to takie, które można długo wypowiadać w izolacji, a ich brzmienie pozostanie bez zmian. Należą do nich samogłoski (poza /ą/ i /ę/) oraz część spółgłosek: / m, n, z, s, sz, ch, ż, w, f, r, ś, ź/. Umiejętność poprawnego wydłużania głosek trwałych oraz sama świadomość istnienia spółgłosek mających tę wspólną z samogłoskami cechę może okazać się dla dziecka bardzo przydatna przy nauce czytania.

Głoski nietrwałe trzeba wypowiadać krótko, by unikać pojawiania się pogłosu /y/ lub w przypadku głosek miękkich /i/albo ich zniekształceń. Należą do nich samogłoski /ą, ę/ oraz spółgłoski / b, p, t, d, c, dz, dż, dź, g, k, l, ł,j, ń, ć /. Ich prawidłowe wybrzmiewanie jest trudniejsze. A więc:

ffffffffffffff zamiast fyyyyyyyy

wwwwww zamiast wyyyyyyy

zzzzzzzzzz zamiast zyyyyyyy itd.

Bardzo pomocne mogą się okazać zabawy dźwiękonaśladowcze np.

  • leci pszczoła z kwiatka na kwiatek: zzzzzzzzzzzzzzzzzzzz
  • rozmowa statków: wwwwwwwwwww
  • płynie motorówka lub pędzi motor: rrrrrrrrrrrrrrrrrr
  • jazda samochodem: żżżżżżżżżżżżżżżżżżżżż
  • szumią lasy: szszszszszszszszszsz
  • nucenie: nnnnnnnnnnnnnnnnnnn
  • mruczenie: mmmmmmmmmmm
  • syczenie węża: ssssssssssssssssss
  • usypianie/ uciszanie zabawek: śśśśśśśśśśśśśśśśśśśśśśś
  • zimno mi: źźźźźźźźźźźźźźźźźźźźźźźźźź
  • ulga: uuu fffffffffffffffffffffffffffffffffffff
  • szum wody w rurach: hhhhhhhhhhhhhhhhh

 

Post Author: Izabela Kokot

Z wykształcenia informatyk, fizyk, pedagog i specjalista w zakresie marketingu internetowego. Mama dwójki dzieci. Jej pasją są zarówno nowoczesne technologie informacyjne, jak i metody wspierania rozwoju dziecka, które zagwarantują maluchowi dobry start w dorosłość. Chętnie dzieli się swoimi pomysłami, sprawiając, że nauka ścisła (i nie tylko) może być rewelacyjną zabawą.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *